Luật pháp Châu Âu – Những quy định quan trọng người lao động cần biết

Luật pháp Châu Âu là hệ thống quy định được hình thành từ các hiệp ước của Liên minh châu Âu và nhiều loại văn bản pháp lý khác nhau. Trong đó có quy định, chỉ thị và quyết định. Mỗi loại văn bản có phạm vi áp dụng và cách thực hiện riêng. 

Đối với người lao động, việc hiểu những nguyên tắc cơ bản của luật pháp Châu Âu giúp chủ động hơn khi tìm việc, ký hợp đồng và bảo vệ quyền lợi trong quá trình làm việc. Vậy người lao động cần đặc biệt quan tâm đến những quy định nào? Cùng Thanh Giang tìm hiểu cụ thể trong nội dung dưới đây nhé!

Hiểu đúng về luật pháp Châu Âu

Khi nhắc đến luật pháp Châu Âu, nhiều người thường nghĩ đây là một bộ luật duy nhất áp dụng giống nhau tại tất cả quốc gia châu Âu. Thực tế không hoàn toàn như vậy. Bạn cần phân biệt giữa pháp luật của Liên minh châu Âu (EU) và pháp luật của từng quốc gia thành viên.

Pháp luật EU được xây dựng dựa trên các hiệp ước của Liên minh châu Âu và hệ thống văn bản pháp lý do các cơ quan EU ban hành. Những quy định này điều chỉnh nhiều lĩnh vực như:

• Thị trường chung
• Việc làm
• Môi trường
• Thương mại
• Quyền của người tiêu dùng và bảo vệ người lao động.

Đối với người Việt Nam có dự định du học, học nghề hoặc làm việc tại châu Âu, việc hiểu khái quát về hệ thống này sẽ giúp tránh nhầm lẫn giữa quyền được bảo đảm ở cấp EU và những quy định cụ thể phải tuân thủ tại quốc gia mình đang sinh sống.

Luật pháp Châu Âu có áp dụng giống nhau ở mọi quốc gia không?

Thực tế, không phải mọi quy định thuộc luật pháp Châu Âu đều được áp dụng theo cùng một cách tại tất cả các quốc gia thành viên. EU có những quy định có hiệu lực trực tiếp. Trong khi một số quy định yêu cầu quốc gia thành viên đưa mục tiêu của EU vào pháp luật trong nước.

Chẳng hạn:

• Một quy định của EU có thể được áp dụng trực tiếp trong phạm vi mà văn bản quy định. Trong khi đó, một chỉ thị thường đưa ra mục tiêu hoặc yêu cầu mà các quốc gia thành viên phải đạt được. Sau đó từng nước xây dựng hoặc sửa đổi quy định trong nước để thực hiện.

Vì vậy, khi tìm hiểu quyền lợi lao động tại Đức, Pháp, Ba Lan, Litva hay một quốc gia EU khác, người lao động không nên chỉ đọc quy định chung của EU mà cần kiểm tra thêm luật lao động của chính quốc gia đó.

Các loại luật chính trong hệ thống pháp luật Châu Âu

Để hiểu luật pháp Châu Âu một cách chính xác, trước hết bạn cần nắm được sự khác nhau giữa luật sơ cấp và luật thứ cấp. Đây cũng là cơ sở giúp người lao động hiểu vì sao có những quy định áp dụng trực tiếp. Trong khi có những quy định phải được triển khai thông qua pháp luật quốc gia.

Luật sơ cấp – Nền tảng của Liên minh châu Âu

Luật sơ cấp là nền tảng pháp lý của EU, chủ yếu bao gồm các hiệp ước mà các quốc gia thành viên đã ký kết và phê chuẩn.

Các hiệp ước này quy định những vấn đề quan trọng như:

• Mục tiêu và nguyên tắc hoạt động của EU
• Thẩm quyền của các cơ quan EU
• Nguyên tắc vận hành của thị trường chung
• Quyền và nghĩa vụ của các quốc gia thành viên
• Cơ sở pháp lý để EU ban hành các văn bản pháp luật khác

Có thể hiểu đơn giản, luật sơ cấp tạo ra khung pháp lý cho toàn bộ hệ thống EU. Các văn bản pháp luật được ban hành sau đó phải dựa trên thẩm quyền được xác lập trong các hiệp ước.

Luật thứ cấp – Quy định, chỉ thị và quyết định

Luật thứ cấp được các cơ quan của EU ban hành dựa trên cơ sở và thẩm quyền được quy định trong các hiệp ước.

Ba loại văn bản người đọc thường gặp gồm:

• Quy định (Regulation)
• Chỉ thị (Directive)
• Quyết định (Decision).

Quy định có tính ràng buộc và về nguyên tắc được áp dụng trực tiếp tại các quốc gia thành viên mà không cần chuyển thành một đạo luật quốc gia riêng.

Chỉ thị đưa ra mục tiêu mà các quốc gia thành viên phải đạt được. Mỗi quốc gia sẽ có trách nhiệm thực hiện mục tiêu đó thông qua các biện pháp pháp luật trong nước theo thời hạn được quy định.

Quyết định mang tính ràng buộc đối với đối tượng mà quyết định hướng tới. Đối tượng đó có thể là một hoặc một số quốc gia thành viên, doanh nghiệp hoặc cá nhân tùy nội dung.

Vì sao người lao động cần phân biệt các loại văn bản này?

Sự khác nhau giữa các văn bản rất quan trọng khi tìm hiểu luật pháp Châu Âu. Không phải cứ thấy một quy định của EU là người lao động có thể áp dụng trực tiếp vào mọi tình huống.

Một chỉ thị về quyền của người lao động có thể đặt ra tiêu chuẩn chung ở cấp EU nhưng khi muốn biết mình được nghỉ bao nhiêu ngày, thủ tục khiếu nại ra sao hoặc doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ cụ thể thế nào, người lao động vẫn cần xem luật quốc gia đã triển khai chỉ thị đó như thế nào.

Những quy định của luật pháp Châu Âu người lao động cần quan tâm

Đối với người lao động nước ngoài, không nhất thiết phải tìm hiểu toàn bộ hệ thống luật pháp Châu Âu ngay từ đầu. Điều quan trọng hơn là nắm được những nhóm quy định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến công việc, thu nhập và quyền lợi của mình. Cụ thể:

Quy định về bảo hiểm xã hội và an sinh

Khi làm việc tại một quốc gia EU, người lao động có thể phải tham gia các hệ thống bảo hiểm xã hội theo quy định của quốc gia đó. 

Nội dung cụ thể liên quan đến:

• Bảo hiểm y tế
• Hưu trí
• Thất nghiệp
• Tai nạn lao động hoặc các chế độ an sinh khác sẽ phụ thuộc vào luật của từng nước.

Đối với người lao động di chuyển giữa các quốc gia EU, hệ thống phối hợp an sinh xã hội của EU còn có những nguyên tắc nhằm giúp người lao động không bị mất hoàn toàn quyền lợi chỉ vì thay đổi quốc gia làm việc.

Tuy nhiên, người lao động Việt Nam cần đặc biệt lưu ý rằng quy định của EU về phối hợp an sinh xã hội không đồng nghĩa với việc mọi người nước ngoài đều được hưởng mọi chế độ giống nhau. Điều kiện hưởng còn phụ thuộc vào tư cách cư trú, quá trình đóng bảo hiểm và luật của quốc gia liên quan.

Quy định về an toàn và sức khỏe tại nơi làm việc

An toàn lao động là một nội dung quan trọng trong hệ thống bảo vệ người lao động của EU. Người sử dụng lao động có trách nhiệm đánh giá và kiểm soát những rủi ro liên quan đến công việc, đồng thời thực hiện các biện pháp phù hợp để bảo vệ sức khỏe và an toàn của người lao động.

Tùy tính chất công việc, doanh nghiệp có thể phải thực hiện các biện pháp như:

• Đánh giá nguy cơ mất an toàn tại nơi làm việc
• Cung cấp hướng dẫn và thông tin an toàn
• Đào tạo người lao động về quy trình làm việc
• Cung cấp phương tiện bảo hộ phù hợp
• Kiểm soát những yếu tố có thể gây nguy hiểm
• Xây dựng biện pháp xử lý khi xảy ra tai nạn hoặc tình huống khẩn cấp

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với người Việt Nam làm việc trong các ngành xây dựng, cơ khí, sản xuất, kho vận, nhà hàng – khách sạn hoặc những công việc có yếu tố rủi ro cao.

Quyền lợi khi bị sa thải hoặc doanh nghiệp gặp khó khăn

Luật pháp Châu Âu có nhiều quy định nhằm bảo vệ người lao động trong những tình huống liên quan đến chấm dứt quan hệ lao động, chuyển giao doanh nghiệp hoặc doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Tuy nhiên, cách thức bảo vệ cụ thể được triển khai thông qua pháp luật của từng quốc gia.

Khi bị cho thôi việc, người lao động cần kiểm tra hợp đồng lao động, thời hạn báo trước và các quy định của quốc gia nơi mình làm việc. Không phải mọi trường hợp doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng đều được xử lý giống nhau.

Trường hợp doanh nghiệp phá sản cũng cần được xem xét riêng. Tùy quy định của từng nước, người lao động có thể được bảo vệ đối với một phần tiền lương hoặc các khoản phải trả còn tồn đọng thông qua cơ chế bảo đảm hoặc quỹ liên quan.

Người lao động cần làm gì khi bị doanh nghiệp cho nghỉ việc?

Khi nhận thông báo chấm dứt hợp đồng, người lao động không nên vội ký bất kỳ văn bản nào nếu chưa hiểu rõ nội dung.

Thay vào đó, người lao động nên thực hiện các bước:

• Giữ lại hợp đồng lao động và bảng lương
• Yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông báo chấm dứt bằng văn bản nếu pháp luật nước sở tại yêu cầu
• Kiểm tra thời hạn báo trước
• Kiểm tra tiền lương và các khoản còn phải thanh toán
• Tìm hiểu quyền khiếu nại hoặc khởi kiện nếu cho rằng việc chấm dứt hợp đồng không đúng quy định
• Liên hệ cơ quan lao động, công đoàn hoặc đơn vị tư vấn pháp lý khi cần

Với lao động nước ngoài, cần kiểm tra tình trạng cư trú và giấy phép làm việc sau khi hợp đồng kết thúc để tránh ảnh hưởng đến quyền lưu trú.

Quy định về lao động nền tảng trong luật pháp Châu Âu

Sự phát triển của các nền tảng số đã tạo ra một nhóm lao động mới như tài xế công nghệ, giao hàng hoặc người cung cấp dịch vụ thông qua ứng dụng. Điều này đặt ra câu hỏi về việc một người thực sự là người lao động hay đang hoạt động với tư cách tự kinh doanh.

Thực chất, EU đã ban hành các quy định mới liên quan đến lao động nền tảng, tập trung vào việc cải thiện điều kiện làm việc và tăng tính minh bạch trong quản lý bằng thuật toán.

Một trong những vấn đề được quan tâm là xác định đúng tình trạng việc làm. 

Việc một người được nền tảng gọi là đối tác độc lập không phải lúc nào cũng là yếu tố duy nhất để xác định quan hệ lao động. Các yếu tố thực tế về cách tổ chức, kiểm soát và thực hiện công việc có thể được xem xét theo quy định áp dụng.

Người lao động cần lưu ý gì khi làm việc qua nền tảng?

Những người làm việc thông qua ứng dụng hoặc nền tảng số nên đọc kỹ thỏa thuận trước khi bắt đầu công việc.

Đặc biệt, người lao động cần kiểm tra:

• Mình được xác định là người lao động hay người tự kinh doanh
• Cách tính và thanh toán tiền công
• Trách nhiệm về bảo hiểm
• Thời gian và cách thức thực hiện công việc
• Cơ chế đánh giá hoặc quản lý tài khoản
• Điều kiện tạm khóa hoặc chấm dứt tài khoản
• Quyền khiếu nại khi xảy ra tranh chấp

Với nhóm lao động này, vấn đề quản lý bằng thuật toán cũng ngày càng được quan tâm. Người lao động cần hiểu cách nền tảng sử dụng dữ liệu và hệ thống tự động để phân bổ, giám sát hoặc đánh giá công việc.

Một số lưu ý quan trọng khi tìm hiểu luật pháp Châu Âu

Luật pháp Châu Âu là chủ đề rộng và có sự tương tác giữa pháp luật EU với pháp luật quốc gia. Vì vậy, người lao động Việt Nam không nên chỉ tìm một quy định chung rồi áp dụng cho mọi quốc gia.

Không đồng nhất luật EU với luật của từng quốc gia

EU đặt ra nhiều nguyên tắc và tiêu chuẩn chung nhưng mỗi quốc gia thành viên vẫn có hệ thống pháp luật riêng. Một vấn đề liên quan đến tiền lương, thuế, hợp đồng hoặc chấm dứt việc làm có thể được điều chỉnh cụ thể bởi luật quốc gia.

Vì vậy, khi làm việc tại Đức, Pháp, Ba Lan, Litva hoặc quốc gia EU khác, người lao động nên ưu tiên kiểm tra quy định của chính quốc gia đó bên cạnh những nguyên tắc chung của EU.

Đọc kỹ hợp đồng trước khi ký

Hợp đồng là căn cứ rất quan trọng trong quan hệ lao động. Người lao động nên kiểm tra:

• Mức lương và cách thanh toán
• Thời gian làm việc
• Thời gian thử việc
• Thời gian nghỉ
• Thời hạn hợp đồng
• Điều kiện chấm dứt hợp đồng
• Thời hạn báo trước
• Quy định về làm thêm
• Quyền lợi bảo hiểm
• Địa điểm làm việc

Nếu nội dung hợp đồng khó hiểu, bạn nên yêu cầu giải thích trước khi ký thay vì ký trước rồi mới tìm hiểu sau.

Lưu giữ giấy tờ liên quan đến công việc

Thông thường, người lao động nên lưu bản hợp đồng, bảng lương, giấy tờ bảo hiểm, thông báo của doanh nghiệp và các văn bản liên quan trong suốt thời gian làm việc.

Những giấy tờ này có thể trở thành bằng chứng quan trọng khi xảy ra tranh chấp về lương, thời gian làm việc, nghỉ phép hoặc chấm dứt hợp đồng.

Kiểm tra quy định riêng của quốc gia đang làm việc

Đây là lưu ý quan trọng nhất khi tìm hiểu luật pháp Châu Âu. Một quy định chung của EU có thể tạo ra tiêu chuẩn hoặc quyền lợi nhất định nhưng cách thực hiện trong thực tế cần được đối chiếu với pháp luật quốc gia.

Đối với người lao động Việt Nam, Thanh Giang khuyên nên xác định rõ mình đang làm việc ở quốc gia nào, loại hợp đồng nào, tư cách cư trú ra sao và thuộc nhóm lao động nào. Từ đó, việc tìm hiểu quyền lợi mới chính xác và sát với trường hợp thực tế.

Hiểu đúng luật pháp Châu Âu không có nghĩa là phải ghi nhớ hàng trăm điều luật. Quan trọng nhất là biết hệ thống pháp luật EU vận hành như thế nào, nhận diện những quyền lợi liên quan trực tiếp đến công việc và biết tìm đúng quy định khi phát sinh vấn đề.

Tóm lại, hiểu đúng luật pháp Châu Âu giúp người lao động có thêm cơ sở để nắm bắt quyền lợi và nghĩa vụ của mình khi làm việc tại các quốc gia thuộc EU. Tuy nhiên, bên cạnh quy định chung của EU, mỗi quốc gia vẫn có hệ thống pháp luật riêng để triển khai và áp dụng trong thực tế, vì vậy người lao động cần kiểm tra quy định của chính quốc gia mình đang sinh sống và làm việc. 

Nếu đang chuẩn bị du học, học nghề hoặc làm việc tại châu Âu và muốn tìm hiểu thêm về quyền lợi, hợp đồng lao động cũng như các quy định cần lưu ý, hãy inbox ngay fanpage của Thanh Giang hoặc gọi hotline 091.858.2233 để được hỗ trợ và tư vấn tốt nhất nhé.

Tags: luật pháp châu âu, xuất khẩu lao động châu âu